Soạn bài Ai đã đặt tên cho dòng sông Hoàng Phủ Ngọc Tường

Soạn bài Ai đã đặt tên cho dòng sông với các nội dung chi tiết theo Sách Giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1. Học sinh có thể hiểu được trọn vẹn nội dung đoạn trích cũng như ý nghĩa được tác giả gửi gắm trong từng câu chữ.

Table of Contents

Soạn Ai đã đặt tên cho dòng sông – Trả lời câu hỏi trước khi đọc

Trước khi đọc tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông, học sinh cần trả lời được những câu hỏi sau đây liên quan.

Bạn đã biết gì về Huế? Hãy chia sẻ với các bạn về điều đó?

Huế có biệt danh là Thành phố Cố đô hay Thành phố Festival – thuộc vùng Trung bộ. Đây cũng là kinh đô của Việt Nam vào triều Tây Sơn và triều Nguyễn với nhiều dấu tích, cung điện, đền đài đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa.

soạn ai đã đặt tên cho dòng sông
Thành phố Huế từng là kinh đô của Việt Nam

Thành phố Huế là điểm du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước với phong cảnh nên thơ hữu tình. Đến đây, bạn sẽ có cảm giác con người sống chậm lại, mọi hoạt động diễn ra nhẹ nhàng từ tốn, hoàn toàn không có sự xô bồ của một điểm du lịch hút khách.

Sông Hương là một trong những địa danh nổi tiếng mang vẻ đẹp thơ mộng. Đây cũng là niềm tự hào của người dân xứ Huế khi dòng sông nhiều lần đi vào thi ca.

Dựa vào nhan đề và hình ảnh minh họa, bạn dự đoán gì về nội dung của văn bản?

Dựa vào ý nghĩa nhan đề Ai đã đặt tên cho dòng sông và hình ảnh kèm theo, nội dung tác phẩm có thể sẽ miêu tả vẻ đẹp mơ mộng của sông Hương. Bên cạnh đó là sự băn khoăn của tác giả về cái tên được đặt cho dòng sông chiến lược kinh thành năm xưa.

Ai đã đặt tên cho dòng sông soạn sau khi đọc văn bản

Soạn văn Ai đã đặt tên cho dòng sông sau khi đọc văn bản được giới thiệu trong sách Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo:

Đoạn văn này miêu tả khúc sông nào của dòng sông Hương? Nét đẹp riêng của khúc sông này là gì?

Đoạn văn đầu miêu tả khúc sông nằm ở thượng nguồn, trước khi đổ về vùng châu thổ êm đềm. Khúc sông nằm giữa rừng già Trường Sơn phóng khoáng và man dại đã được chế ngự khi những thác ghềnh, cuộn xoáy được tiết chế để trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.

ai đã đặt tên cho dòng sông soạn
Đoạn văn miêu tả sông Hương ở thượng nguồn

Đoạn tiếp theo miêu tả con sông khi đã ra khỏi vùng núi với hình ảnh “người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa đồng Châu Hoá đầy hoa dại”. Khi tìm đúng đường về, dòng sông trở nên “vui tươi” khi “nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời”.

Nêu một số chi tiết cho thấy hình tượng sông Hương trong văn bản được miêu tả từ nhiều góc nhìn khác nhau (thiên nhiên, lịch sử, văn hóa…)

Góc nhìn từ thiên nhiên với các đoạn sông khác nhau mang hình thái khác nhau. Đầu nguồn mạnh mẽ phóng khoáng hoang dại, khi đến vùng châu thổ trở nên dịu dàng mềm mại như dải lụa vắt ngang trời đất.

  • Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng.
  • Sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình như một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại. Rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng.
  • Nhưng ngay từ đầu vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương đã chuyển dòng một cách liên tục, vòng giữa khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm.
soạn văn ai đã đặt tên cho dòng sông
Khám phá vẻ đẹp của dòng sông khi chảy qua thành phố

Góc nhìn lịch sử, dòng sông đã chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng từ xưa đến nay liên quan đến sự phát triển của cả một triều đại, một dân tộc. Từ thời còn là dòng sông biên thùy xa xôi đất nước của Hùng Vương đến thế kỷ trung đại mang tên Linh Giang. Sông Hương chứng kiến chiến thắng của người anh hùng Nguyễn Huệ và những chiến công rung chuyển của cuộc Cách mạng Tháng Tám.

  • Dòng sông viễn châu đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam của Tổ quốc Đại Việt qua những thế kỉ trung đại.
  • Thế kỉ mười tám, nó vẻ vang soi bóng kinh thành Phú xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ; nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỉ mười chín với máu của những cuộc khởi nghĩa, và từ đấy sông Hương đã đi vào thời đại Cách mạng tháng Tám bằng những chiến công rung chuyển.

Góc nhìn văn hóa, dòng sông là cái nôi của Nhã nhạc cung đình Huế, như người  tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya. Dòng sông mang đến cảm hứng thi ca cho nhiều tác giả với những tác phẩm nổi tiếng như Tản Đà, Cao Bá Quát, Bà huyện Thanh Quan, Tố Hữu…

  • Âm nhạc cổ điển Huế đã được sinh thành trên mặt nước của dòng sông này, trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước rơi bám âm của những mái chèo khuya.
  • Mỗi nhà thơ đều có một khám phá riêng về nó: từ xanh biếc thường ngày, nó bỗng thay màu thực bất ngờ, “Dòng sông trắng – lá cây xanh” trong cái nhìn tinh tế của Tản Đà, từ tha thướt mơ màng nó chợt nhiên hùng tráng lên “như kiếm dựng trời xanh” trong khí phách của Cao Bá Quát

Liệt kê một số từ ngữ, câu văn cho thấy cái “tôi” của tác giả trong văn bản.

Những câu văn thể cái tôi của tác giả trong bài Ai đã đặt tên cho dòng sông khi miêu tả dòng sông Hương:

  • Người ta sẽ không hiểu một cách đầy đủ bản chất của sông Hương với cuộc hành trình gian truân mà nó đã vượt qua.
  • Tôi muốn hoá làm một con chim như đứng co một chân trên con tàu thuỷ tinh để đi ra biển.
  • Đã nhiều lần tôi thất vọng khi nghe nhạc Huế giữa ban ngày, hoặc trên sân khấu nhà hát.
  • Thỉnh thoảng, tôi vẫn còn gặp trong những ngày nắng đem ra phơi, một sắc áo cưới của Huế ngày xưa, rất xưa.

Theo dõi thêm soạn Ai đã đặt tên cho dòng sông Kết nối tri thức để có thêm kiến thức liên quan đến tác giả tác phẩm.

Phân tích vẻ đẹp của sông Hương được miêu tả qua một đoạn văn trong văn bản.

Soạn văn 11 Chân trời sáng tạo Ai đã đặt tên cho dòng sông phân tích vẻ đẹp của dòng sông khi còn ở thượng nguồn. Tác giả đã dùng những câu từ mạnh mẽ mang tính tượng hình cao để người đọc có thể dễ dàng hình dung sự hùng tráng của dòng sông khi ở điểm bắt đầu.

Ví dụ như “bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn”. Sau khi đọc có thể thấy được hình ảnh dòng sông đầy mạnh mẽ, nghe tiếng chảy ầm ào của dòng nước đổ thác ghềnh. Điều này giúp người đọc nhận ra, trước khi êm đềm lững lờ giữa châu thổ, sông Hương đã từng mãnh liệt đến thế.

Hoàng Phủ Ngọc Tường sử dụng biện pháp nhân hóa để so sánh năng lượng của dòng sông với “cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại” cùng sự “bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”. Đến khi ra khỏi rừng, sông Hương lại mang vẻ đẹp dịu dàng trí tuệ và “trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở”.

Nếu chỉ nhìn dòng sông trong kinh thành, bạn đọc khó có thể hình dung được vẻ đẹp hùng tráng của dòng sông ngay từ điểm bắt đầu. Đây chính là tượng trưng cho sức sống mãnh liệt và sự biến đổi để phù hợp với hoàn cảnh của chính dòng sông và con người.

Chỉ ra yếu tố tự sự, yếu tố trữ tình và tác dụng của việc kết hợp hai yếu tố đó trong đoạn văn: “Từ đây, như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên… chao nhẹ trên mặt nước như những vấn vương của một nỗi lòng”. Tìm và phân tích một vài đoạn khác trong văn bản có đặc điểm tương tự.

  • Yếu tố tự sự trong đoạn văn được sử dụng để miêu tả hướng của dòng sông và cảnh vật đặc biệt xung quanh. Cụ thể là “kéo một nét thẳng thực theo hướng tây nam – đông bắc; nơi cuối con đường là chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời”.
  • Yếu tố trữ tình thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả khi miêu tả dòng sông. Cụ thể “ như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên; nơi cuối con đường, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng…nhỏ nhắn như những vành trăng non”.

Khi kết hợp hai yếu tố này, người đọc có thể hình dung được vị trí của dòng sông và hướng chảy, cây cầu trắng bắc ngang qua sông một cách chân thực. Bên cạnh đó là cảm giác nhẹ nhàng khi thêm yếu tố trữ tình khiến dòng sông càng thêm trong trẻo, như một con người với cảm xúc vui buồn

Một số đoạn văn khác có đặc điểm tương tự khi kết hợp cả tự sự và trữ tình như: “Phải nhiều thế kỉ qua đi, người tình mong đợi mới đến…ôm lấy chân đồi thiên Mụ, xuôi dần về Huế”.

  • Yếu tố tự sự: Sông Hương chuyển dòng liên tục, vòng quanh đột ngột; Từ ngã ba Tuần, sông Hương theo hướng nam bắc qua điện Hòn Chén; vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc…
  • Yếu tố trữ tình: Đánh thức người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa đồng Châu Hoá đầy hoa dại, cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó.

Kết hợp hai yếu tố giúp bạn đọc hình dung ra hình dáng dòng sông uốn lượn khi đi qua những địa danh như Ngã ba Tuần, điện Hòn Chén; vấp Ngọc Trản, bãi Nguyệt Biều, Lương Quán, đồi Thiên Mụ… Sông Hương được nhân hóa như hình ảnh người con gái đẹp đang đợi chờ tình yêu để đi đúng hướng đến thành phố tương lai.

Phân tích tác dụng của một số biện pháp tu từ được sử dụng trong văn bản

Đọc hiểu Ai đã đặt tên cho dòng sông có thể thấy được tác giả đã sử dụng nhiều biện pháp tu từ để miêu tả sông Hương.

Biện pháp so sánh:

  • Cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn: Miêu tả dòng nước mạnh mẽ như cơn lốc trước khi rơi vào đáy vực. Tác dụng mang đến cho người đọc cảm giác về dòng chảy hào hùng, mãnh liệt đối lập với sự êm đềm khi đi qua thành phố.
  • Sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình như một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại: So sánh dòng sông với cô gái Di-gan về sự phóng khoáng man dại. Sự so sánh mạnh mẽ khiến con sông trở nên có hồn, có suy nghĩ, có cảm xúc như một con người thực sự.

Biện pháp nhân hóa miêu tả dòng sông với những cảm xúc như con người thực sự:

  • Sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long: Miêu tả dòng sông như một con người với tâm trạng “vui tươi” khi chảy qua vùng ngoại ô nhờ tìm đúng đường về. Đoạn văn miêu tả dòng chảy mạnh mẽ hơn với đường thẳng theo hướng tây nam – đông bắc.
  • Tôi gọi đây là nỗi vương vấn, cả một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu: Nhân hóa dòng sông với tâm trạng vương vấn, sự kín đáo nhưng cũng lẳng lơ của người tình gặp nhau khi dòng sông đột ngột đổi dòng, rẽ hướng Tây để gặp lại thành phố lần cuối.
  • Khi nghe lời gọi, nó biết cách tự hiến đời mình làm một chiến công… dịu dàng của đất nước: Dòng sông như một người chiến sĩ trên trận khi cần và lấy lại sự êm đềm nhẹ nhàng khi hòa bình lặp lại.

Nhận xét về cách thể hiện cảm hứng chủ đạo trong tác phẩm

Soạn bài Ai đã đặt tên cho dòng sông chi tiết để thấy được cảm hứng chủ đạo tác giả sử dụng trong tác phẩm đó chính là thẩm mỹ. Hoàng Phủ Ngọc Tường sử dụng câu từ miêu tả sinh động để ca ngợi sự đẹp đẽ và hùng vĩ của thiên nhiên khi ở đầu nguồn, sự nhẹ nhàng trong trẻo khi chảy qua thành phố.

Người đọc vừa có thể hình dung được hình ảnh của sông Hương qua câu chữ, vừa cảm nhận được hình ảnh con người kiên cường trong chiến tranh và đời sống thực tại của người dân xứ Huế. Khi cần thiết thì mạnh mẽ gầm gào, khi hòa bình thì nhẹ nhàng tình cảm.

Cảm hứng chủ đạo của Ai đã đặt tên cho dòng sông là thẩm mỹ. Ngoài ra còn kết hợp văn phong sử dụng ngôn từ uyển chuyển với những hình ảnh miêu tả chân thực, giàu tính tưởng tượng.

Các biện pháp tu từ sử dụng thường xuyên giúp hình dung dòng sông có nhân cách không khác gì con người. Bên cạnh đó là sự liên kết chặt chẽ giữa kiến thức địa lý khi miêu tả những nơi con sông đi qua, kết hợp với lịch sử, văn hóa giúp thổi hồn cho sự vật.

Theo bạn, vai trò của sông Hương trong tư cách “người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở” được nói đến trong đoạn đầu có được thể hiện trong phần còn lại của văn bản hay không? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?

Có, vai trò của sông Hương trong tư cách “Người mẹ phù sa” vẫn được tiếp diễn trong những phần sau của đoạn văn. Để nhận ra điều này cần phân tích các hình ảnh “người mẹ phù sa” và “văn hóa xứ sở”.

“Nhưng chính rừng già nơi đây, với cấu trúc đặc biệt có thể lý giải được về mặt khoa học, đã chế ngự sức mạnh bản năng ở người con gái của mình để khi ra khỏi rừng, sông Hương nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở”

Từ người con gái Di-gan mạnh mẽ, dòng sông trở nên hiền hòa như “người mẹ” khi ra khỏi rừng. Đây là sự chuyển biến có thể được giải thích về khoa học lẫn nhân học. Cô gái mạnh mẽ sống trong rừng già trở nên “dịu dàng và trí tuệ” khi về đến vùng châu thổ.

Dòng sông trở thành cái nôi vun đắp phù sa, nuôi dưỡng văn hóa xứ Huế từ ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác, thế kỷ này qua thế kỷ khác. Càng ngày càng bồi đắp nền tảng giúp Huế mãi đẹp, mãi thơ trong lòng mọi người.

Yếu tố này được nhắc trong các đoạn văn tiếp theo như:

  • Có một dòng thi ca… tác giả “Từ ấy”.
  • Toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế được sinh thành trên mặt nước của dòng sông này”.

Bạn đọc có thể theo dõi thêm những bài soạn văn 11 kết nối tri thức Ai đã đặt tên cho dòng sông để hiểu rõ hơn về tác phẩm này.

Việc tác giả có những phát hiện đặc biệt về sông Hương đã đem đến cho bạn bài học gì về cách quan sát, cảm nhận cuộc sống xung quanh?

Những phát hiện đặc biệt về dòng sông của tác giả thể hiện một góc nhìn mới về sự vật hiện tượng. Khi quan sát theo những góc độ khác nhau có thể khám phá ra nhiều điều thú vị từ những vật tưởng như vô tri. Một dòng sông, cơ bản chỉ là dòng chảy. Nhưng khi được gắn với lịch sử, văn hóa, con người… sẽ trở nên sinh động như một cá thể sống thực thụ. Dòng sông dần trở nên biết yêu thương, biết vui vẻ và có cảm xúc riêng của mình và trở nên có hồn hơn.

Bài học rút ra sau khi soạn văn 11 Ai đã đặt tên cho dòng sông về góc nhìn của tác giả là hãy đa dạng cách quan sát và cảm nhận cuộc sống. Bất cứ sự việc nào cũng đều có sự biến hóa khôn lường và ý nghĩa riêng với góc độ khác nhau.

Lời kết

Soạn bài Ai đã đặt tên cho dòng sông ngắn nhất đã được The POET Magazine giới thiệu. Bạn đọc hãy chuẩn bị nội dung thật kỹ trước tiết học để hiểu rõ những gì Hoàng Phủ Ngọc Tường muốn thể hiện qua bút ký.

XEM THÊM:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *